Home / Madaniyat / Ona ovqatining ko’krak suti miqdori va sifatiga tasiri

Ona ovqatining ko’krak suti miqdori va sifatiga tasiri

Malumki, kukrak sutining tartibi, uning mikdori, laktasiya jarayonining davomiyligi kup xollarda onaning ovkati va kun tartibiga boglik. Shuni kait kilish lozimki, sutkaning malum vaktlarida xosil buladigan sut mikdori bir xil bulmay, uning mikdori bola talabiga karab uzgarib borishi, yani bola kancha sut emsa, kelgusi emishda shuncha mikdorda sut xosil bulishi aniklangan.

grudnoe-vskarmlivanie_1Onaning kundalik ovkat rasioni tartibini sut mikdoriga, tarkibiga tasiri esa yaxshi ovkatlanadigan onalar guruxida ularning suti mikdori va tarkibi urtasida bogliklik yukligi, lekin yomon ovkatlanadigan (ovkat sifati past va kam mikdordagi) onalar suti ayrim uzaro boglikliklar borligi aniklangan. Bunga ona rasio­ni tarkibidagi oksilning sutkalik sut mikdoriga tasir kilishi dalil bula ola-di. Keragidan ortik istemol kilinadigan suyuklik esa sut mikdoriga tasir kilmaydi. Laktasiya davrida onaning energiyaga bulgan talabi onaning jismoniy ak-tivlik darajasnga boglik.

                                                                                               Tablisa 6
Tarkibi

Oksil

Natriy Xlor A Urta zanjirli eg

kislotalari Yarim tuyinmagan

Eg kislotalari Li-paza

Amilaza Usishning epidermal faktori

Vaktida tugilgan chakalok onasining sutidagi shu kom-ponentga nisbatan, ayni shu vaktlarda

Tugilgandan keyingi dastlabki 4-7 xafta ichida 50-100% ga

kuprok Tugilgandan keyingi dastlabki 4-6 xafta ichida, 30-150% ortik Dastlabki 3-4 xaftada, 30-80% ga kup Dastlabki 2-3 oy ichida baland Dastlabki 3 oy ichida. 40-80% ga baland

 

Etuk ona sutidagi kabi

Kuyidagi 7 tablisada ona ovkati tarkibidagi komponentlarni (ut tarkibiy kismiga tasirini va ayrim komponentlar etishmasligi bolalarda klinik uzgarishlarni shakllanishi mumkinligi keltirilgan.

7-Tablisa.

Ozuka komponent-larni yoki ularning sifati Aynan shu maxsulotlarni ona istemol kilganda uning sut tarkibiga kur-satgan tasiri a Kukrak yoshidagi tabiiy ovkatlantirilayotgan bo-lalardagi kuzatilgan

defisit

1 2 3
Asosiy ozuka

maxsulotlar:

Oksil

Yoglar

Laktoza

 

 

+

+ V

0

|

 

nomalum S

nomalum

nomalum

Mineral moddalar:

Kalsiy

Fosfor

Magniy

Natriy

Kaliy

Xlor

Temir

Mne

Sink

Marganes

Selen

Yod

Ftor

 

0

0

0

0

0

0

0

0

+,0

+

+

+

+

nomalum

nomalum

nomalum

nomalum

nomalum

nomalum

nomalum

xa D

nomalum

nomalum

nomalum

nomalum

xa

nomalum

Vitaminlar:

Vitamin S

Tiamin

Riboflavin

Niasin

Pantoten knslotasi

Vitamin b6

Biotin, foliy kis-lotasi

Vitamin V,2, AD, E, K.

 

+

+

+

+

+

+

 

++

++++

 

xa

xa

nomalum

nomalum

nomalum

xa

 

xa

xa E

A a+ – ona istemol kilgan maxsulotni sut tarkibidagi aynan shu ingradientga ijobiy tasiri. Lekin bu ijobny tasir xamma moddalar uchun bir xil emas, bu esa u yoki bu ingredientni ona istemol kilganda ularning sutdagi mikdoriga bir xil tasir kursatmasligi tugrisida dalolat beradi.

V           – istemol kilish yog kislotalarining turiga tasir kursatadi, lekin sutdagi trigliseridlar yoki xolesterin mikdoriga tasir utkazmaydi.

S           “yuk” deyishga asos buluvchi malumotlar etarli emas.

D      – defisit aynan shu maxsulotni ona istemol kilishi bilan boglik emas

E          – boladagi vitamin K mikdoriga ona istemoli determinant (asosiy) kursatkich bula olmaydi.

Manbaa: Institute of Medikine Nutrition During laktation, Washington DK: National Akademy Press, 1991 malumotlari buyicha tuzildi.

Yukorida keltirilgan malumotlardan kurinadiki, ona istemol kilayotgan maxsulotlar kukrak suti mikdori va sifatiga tasiri xar doim bir xil emas. Lekin takidlash joizki emizikli ona istemoldagi kundalik maxsulotlar mik­dori va sifati bizning fikrimizcha uz aksini kukrak sutida doimo ozmi kupmi albatta kursatadi. Shu maksadda biz xalkaro WELLSTAR INTERNATIONAL, kumitasi xodimi V. Newman tomonidan 1993 yilda taklif kilingan emizikli onalar kundalik rasionini kuyidagi 8-tablisada keltiramiz (bizning milliy-etnik xu-susiyatlarga moslashtirib).

EMIZIKLI ONALARNING BIR KUNDA ISTEMOL KILIShI KERAK BULGAN OZUKA MAXSULOTLARI.

Tablisa 8

Maxsulotlar gurux-lari

 

 

Bir porsiyasiga tugri keladi

 

 

 

Taklif kili-

nayotgan eng mi-nimal porsiya-lar soni

 
1 2 3 4  
Oksilli maxsulot

Mushaklar,  suyaklar,

kon va nerv tolalari

uchun   oksil,   temir,

rux.  V  guruxi vita-

minlar  manbai.

Usimlik  oksili bi-lan kletchatka tushib, u    obstipasiyani ol-dini oladi

Xayvon oksili

30 g kaynatib

pishirilgan

xayvon yoki par-

randa gushti 30 g

yoki   1/3   stakan

balik1 tuxum 2 sosiska2    bulak    gusht konservasi

Usimlik oksili

1/2 stakan   pishi-

rilgan nuxat, lo-

viya 30 g 1/4   sta-kan eryongok, kunga

bokar   yoki   kovok

urugi (pistasi) 2

osh   koshik   (ZOg)

eryongok yogi

 

7

Juda   bulmasa

xar    kuni    bir

porsiya  usimlik

oksili

 

 

 

 

 

 

 
Sut  maxsulotlari

Suyaklar, tishlar mus-taxkamligini, mushak    va    nervlar ishini,  kon  ivishni mutad-dillashtirish uchun kerak   bulgan oksil  va   kalsiy manbai

240   g   sut   yoki

yogurta 1,5 sta-kan sutli osh 45 g yoki 1/3 stakan  kirilgan pish-lok1,5-2 bulak

yumshatilgan

pishlok

4 osh koshik (20g)

kuruk pishlok (par-mezan), 2  st suzma 1st sutli krem yoki puding1,5   st  sutli   yoki shirobchali  muz-

kaymok (morojen- noe)

 

 

 

 

 

z

 

 

 
Non  maxsulotlari,

butkalar, don maxsu

lotlari nerv tola-lariga nergiya va    ularni mustaxkam-lash    uchun (Ulevod-lar va B gurux vita-minlarini son uchun temir manbalar Shu jumla-dan don maxsulotlari   bilan tushadigan klet-chatka sabziyatni oldi-ni oladi.

1 bulak non 1 bulochka 1/2  izyum  bilan pishiril-gan kulcha non 1   kichkina   mayiz-li obi non 3/4 stakan kuruk xlo-pyalar 1/2 st. butka

 

 

 

1/2 st guru ch

1/2  stakan lapsha

yoki spagetti

blinchik yoki vaflya

1 pishirilgan bu-

lochka 8 urtacha krekerlar 3 st makkajuxuri pu-fakchalari

 

7

Eng kamida sut-

kada don maxsulot-laridan pishiril-gan 4 porsiya taom

 

1 2 3 4
G    vitaminiga    boy

leva va sabzavotlar

Sasalliklarni oldi- ni   olish,   sogayish,

Gemirni uzlashti-rish va x.k. uchun lo-zim bulgan vit S manbai. Kabziyatni       oldini olish uchun kletchatka manbai xamdir

180 ml apelsin

yoki     greypfrut

sharbati

1 apelsin

1/2 greypfrut

 

 

 

 

 

2 mandarin

1/2  stakan pishi-

rilgan   yoki   pish-

magan karam

1/2 st. gul karam

1/2 st. shirin ka-

lampir yoki tomat

gaoresi

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

shtamin   A   ga   boy

meva va sabzavotlar

 

 

 

 

 

 

3   dona   pishgan

abrikos yoki   1/4

stakan bargak 1/4   katalup   kovuni

1/4 mango 1   ur-tacha   kattalik-dagi yoki 1/2 st. kesilgan sabzi

1\2  stakan  pishi-

rilgan nuxat

1/2  stakan  pishi-

rilgan kovok

1/2      pishirilgan

kartoshka

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

Boshka meva va sabza-

yutlar

 

 

 

 

180  mg meva shar-bati (ilgari kur-satilmagan bulsa)

1    dona  urtacha

kattalikdagi yoki

1/2 stakan olma,

banan, shaftoli,

nok, pomidor 1/2  stakan  olcha yoki uzum 1/2 stakan ananas yoki tarvuz

1/2 stakan kuru k

meva     (abrikos-

dan tashkari)

1/2   stakan   kesib

maydalangan   sab-

zavotlar (lavlagi.

kuk nuxat, seldri.

makka,   baklajon,

piyoz, kartoshka) 1 stakan salat

 

 

 

 

 

 

3

Tuyinmagan yoglar

 

 

 

 

1/2  dona urtacha kattalikda 1 choy

koshik margarin

(5 g) 1 choy  koshik

mayonez

1 choy koshik usim-lik   moyi,   2 choy   koshik   uchun  ara-lashma 10 ml

 

 

 

 

3

 

 

 

Eslatma: Kerak bulsa kundalik porsiyalar sonini orttirish mumkin.

Emizikli onalarning tula konli ovkatlanishini ona va bola uchun ularni surab istemol kiladigan tarkibida etarli ozuka ingredientlarni tutuvchi maxsulotlaridan tanlab olib tuzish kuprok xollarda tavsiya etiladi.

Xamma xollarda kuyidagi tartiblarga rioya kilgan makulrok.

A. Kunda eng kamida 3 marta ovkatlanish

B. Xar doim bolani emizayotganda sut yoki sharbatlarni istemol kilish.

V.Xar bir ovkatlanishda eng kamida 1 porsiya sutli maxsulotlar va  kuyidagi maxsulotlardan 2 porsiyadan istemol kilgan makul:

  1. Oksilli maxsulotlar.
  2. Non, butka va dukkakli donlardan tayerlangan taomlar
  3. Meva va sabzavotlar

Ayniksa onaning kuzi yorilgandan sung ishtaxasi past bulsa (ayniksa dastlabki 2 xaftada), bunda yukori energetik kiymatga ega bulgan maxsulotlarni, yani sutli kokteyl, pishlok, yongok, kuruk mevalar va pistalarni kiritilgani makul­rok.

Ayrim xollarda emizikli onalar kundalik rasionni kengaytirish xisobiga (ayrim xollarda kam xarakat evaziga) ularning massa kursatkichlari ortib ketishidan shikoyat kiladi. Bunday xollarda kuyidagi tadbirlarni taklif kilish mumkin.

Oksil tutuvchi maxsulotlarni koplash uchun:

  • Balik va parranda gushti boshka gushtlardan afzal va ularni istemol kilmasdan avval albatta terisini olib tashlash.
  • Barcha kovurilgan ovkatlardan voz kechish (ayniksa balik, parranda gushti kotletalari va x.k.)
  • Fakat yogsiz gushtlarni istemol kilish
  • Ozuka maxsulotlarini fakat kaynatib yoki dimlab pishirish (kovurmaslik).

Tarkibida kup mikdorda yog tutuvchi va kayta ishlov berilgan gusht maxsulotlarni (kolbasa, sosiska, tushenka) istemol kilmaslik.

  • Kundalik rasionidagi eryongok, eryongok yogi, yongok va pistalarni mikdorini cheklash.

Sut maxulotlaridan:

  • Tarkibidan yogi olingan yoki yogi kam sut istemol kilish
  • Egsizlantirilgan sutdan tayyorlangan pishlok
  • Kundalik rasionda shirin sut maxsulotlari – mevali yogurta, shokolad, sut, muzkaymok, puding kabilarni kamaytirish.

Non, krupa, va don maxsulotlaridan :

  • Fakat dondan tayyorlangan non va krupalar shirin non maxsulotlarini kamaytirish
  • Yog kushilgan maxsulotlarni kamaytirish (krekerlar, shirinliklar, shakolad va x.k.).

Meva va sabzavotlar:

  • Sharbatidan kura mevasini istemol kilish makulrok.
  • Kand kushilgan meva sharbatlarini kamaytirish.
  • Yog yoki margarin kushilgan meva va sabzavotlarni kamaytirish.
  • Kovurilgan sabzavotlarnya isgemol kilmaslik (masalan kartoshka). Yog va shirinliklar:
  • Sarik yog va margarinni istemol kilishni kamaytirish
  • Kovurilgan gazzaklarni kamaytirish.
  • Shirinliklarni cheklash
  • Tarkibida kand tutuvchi gazlangan suv va ichimliklarni kamaytirish. Shuni esda tutish kerakki, laktasiya jarayoniga onaning nafakat sifatsiz, tomonlama ovkatlanishi, balki kundalik rasionining energetik kiymati urtacha bulishi xam salbiy tasir kursatadi. Shuning uchun kundalik rasionini urta energetik kiymati kushimcha 700-1000 kkal/sutkaga orttirilishi lozim. Xal-yu WELLSTART tashkilotp buyicha bu kiymat 500 kkal sutkani tashkil kiladi. kunlikli ona urtacha antrspometrik kursatkichlarni kuyida keltirilgan 9 -tablisa kursatkichlari yordamida baxolab berish mumkin.

Tablisa – 9.

Bunin

 

 

Ogirlngi urtacha kursa gkichdan  
past (kg) kisman baland (kg) ortik (kg)  
1 t 3            4  
145 <42 58-64 >65  
147,5 <43 59-66 >67  
150 <45 61-67 >68  
152,5 <46 63-69 > 70  
155 <47 65-72 >73  
157,5 <49 67-74 >75  
160 <50 68-76 >77
162,5 <52 71-79 >80
165 <53 73-81 >82
167,5 <55 75-84 >85
170 <56 77-86 >87
172,5 <58 80-89 >90
175 <60 82-91 >92
Shu buyi uzunligi uchun lozim bulgan massaning %

Ifodasi urtacha kursat.

 

< 90%

 

 

121-135%

 

 

>135

 

Tabiiyki tugilgandan sung onaning tana ogirligi kamayadi. Agar onaning tana ogirligi xomila tugilgandan keyingi dastlabki xafta ichida 8 kg dan kuprokka yoki birinchi oyda 9 kg dan kuprokka, xamda bir oydan keyingi oylarda 2 kg oydan kuprokka kamayib borsa, bunday xollar patologik xisoblanish lozim.

Shuning uchun xam xomila tugilgandan keyingi xaftalarda ona tana ogir­ligi urtacha xar xaftada agar 0,5-1 kg ga pasaysa, bu xol meyor xisoblanadi va ona xomiladorchilikkacha bulgan dastlabki massasiga bir necha oydan sung kaytadi. Lekin bu davrda tana ogirligini ilgarigi kursatkichiga tez kaytarish uchun maxsus parxez taomlar istemol kilish tavsiya etilmaydi, chunki bu nafakat kukrak suti tarkibi mikdoriga, ayni paytda emizikli ona sogligiga xam salbiy tasir kursatadi.

Ovkatlanishdan takashri onaning sutkadagi kun tartibi xam laktasiya effektivligiga uz tasirini kursatadi. Shuning uchun ona vaktida dam olishi, uxlashi, unda toza xavoda bulishi, shu jumladan engil jismoniy mexnat bilan shugullanishi tavsiya etiladi. Laktasiyaning davomiyligiga kup tollarda ona ruxiy-asab sistemasi xolati, emizikli ona yashayotgan atrof muxitdagi. ayniksa oiladagi sal­biy faktorlar tasiri katta. Shuning uchun xam emizikli ona va bola atrofida ijobiy ruxiy ekologik muxit yaratish lozim.

Malumki, sut bezi xujayralari moddalarni tanlab utkazuvchi barer xususiyatiga ega. Ayrim moddalar esa yukorida aytilganidek, transsellyulyar yoki parasellyulyar yul bilan yoki tugridan-tugri sut yullariga tushishi mumkin. Bu xol ayniksa onaning kullansa xid beruvchi maxsulotlarni (piyoz, sarimsok va x.k.) is­temol kilish natijasida kukrak sutidan kullansa xid chikishi kabi, xamda ayrim dori moddalarini konsentrasiyasini kondagiga nisbatan bir necha barobar yukori bulpshp bilan kuzatiladi. Natijada, bu oxirgi zikr etilgan sharoit bolaning so­gligiga zarar etkazishi mumkin.

Bu xollarni ona kuyidagi dorilarni istemol kilganda kuzatish mumkin. Bu dori moddalarni sanab utmasdan avval, umuman dori moddalarning tasiriga karab ularni 4 guruxga shartli bulish mumkin, yani:

  1. Emizikli onalarga katiyan man kilingan yoki bu dorilarni ona istemol kilganda kukrakdan bokmaslik.
  2. Potensial xavfli – bu dori-darmonlar nixoyatda extiyotkorlik bilan tayin kilinishi kerak.
  3. Davolovchi dozalari buyicha kullanilgandagiga nisbatan xavfsiz.
  4. Davolovchi dozalari xavfsiz, oxirgi ikki xolda xam barcha extiyot choralariga rioya kilish, boladagi uzgarishlarni nazardan kochirmaslik kerak, ayniksa bolada allergologik anamnez, asoratli bulsa va x.k.

Birinchi guruxga kuyidagilar kiradi:

 Amantadin-X xavfli usmalarga karshi ishlatiladigan dorilar, amiadoron, urom, kokain, xloramfenikop-XX, dipiron, optin (tilla) tutuvchi dorilar, yod maxalliy ishlatilganda xam, yod tutuvchi kontrast moddalar ular ishlatilgan  davrda kukrakdan bokmasdan turish, indaidion, antikoagulyantlar (masalan, ferindion), metronidazol-XX, radioaktiv moddalar (ishlatilsa kukrakdai bokmaslik), katta dozadagi salisilatlar

  1. Ikkinchi guruxga kiruvchi moddalar.

Asebutamol, katta dozadagi spirtli ichimliklar, atenolol, antigistaminar va shishlarga karshi ishlatiladigan dorilar-X, kupchilik benzodiazeninlar, lortalidon-X, simetidin, xliidamisin, klonidin-X, esterogen tuguvchi xomilani oldini oluvchi dorilar-X doksepin, ergotamin, etosuksemid, flyuoksetin, litin. metimazol, nadol, narkotiklar, nikotin chekish-X, nitrofurontogen, fenobarbital, xinolon katoriga kiruvchi bakteriosid moddalari (masalan: siprofloxsain), rezerpin, sulfanilamidlar (ayniksa tasiri uzok etuvchi), tiazid diuretikar-X.

  1. Uchinchi guruxga esa aminoglikozid katoriga kiruvchi antibiotiklar. aniasid moddalar, antixolinergik dorilar, shaytonlashda ishlatiladigan moddalar etosuksimid va fenobarbitaldan tashkari), antigistaminlar: azotioprin, barbi-uratlar, butirofenonlar   (masalan:   galoperidol),   ogiz   orkali yuboriladigan shishga karshi dorilar-X, ergonovin-X. metaklopromid (10-14kun), yalliglanishga karshi ishlatiladigan steroid 6} lmagan    dorilar, proniltiourasil, fenotnazin-ar, xinidin, salisilatlarni vakti-vakti bilan kabul   kilish,   spironolakton, ulfizoksazol,   tetrasiklinlar,   tiazidli diuretiklar, trisiklik antidepresantlar (doksepindan tashkari), verapamil
  2. Nixoyat turtinchi guruxga adetominofen, antiasid  moddalar.   kofein sefalosporinlar, progestin tutuvchi kontraseptiv moddalar, digoksin, eritromisin, geparin, insulin, labetalol. ichni yumshatuvchi (ksillium, dokuzat), lidokain, magniy sulfat, metildofa, metilergonovin (kiska kurslari), metoprolol, penilllinpar, propranolop, teofillin. tireoid gormonlarni urnini bosuvchi dorilar, vaksinalar, vankomisin va varferin kiradi.

Eslatma:

S-belgisi ostida keltirilgan dorilar laktaiiyani susaytirishi xam mumkin. XX-elgisi ostidagi dorilar agar bola sopshgan sut bilan surgich yordamida bokilsa nixoyatda xavfli, extiyot choralarini saklab kukrakdan bokish mumkin. Manbaa: 1

Farmasevtika doktori F.O. Anderson buyicha keltirildi. San-Diego Universite­ta medisina tadkikotlari markazi, 1992 i.

Shunday kilib, sutkadagi kukrak suti mikdori kup xollarda onaning soma-tik xolati ovkatlanishidan tashkari, uning kun tartibini tuzilishiga, oiladagi emizikli ona atrofida tashkil kilingan ijtimoiy-ruxiy muxitga, bundan tashka­ri boshka oila azolarining xam bolani kukrakdan bokish nakadar muximligini bilishi kabi, xamda ularning tibbiy madaniyati (va onaning xam) tasiri nixoyatda katta. Shuning uchun emizikli bolalar va onalarga xam kundalik varaka tutilgani va varakada bola va onadagi barcha uzgarishlar doimo birgalikda kiritilib borishi kerak. Bu varakalar urnida WELLSTART INTERNATIONAL taklif kilgan kundaliklarni keltiramiz (ayrim bizning kushimchalar bilan).

Яна маълумот

moloko-1024x768

Yangi tug’ilgan chaqaloqni ko’krakdan boqish

Yangi tug’ilgan sog’lom chaqaloqni kqkrakdan boqishni u tug’ulgandan sung dastlabki 30 minut ichida boshlagan makul. …