Главная / Маданият / Сезги азоларининг ривожланиши

Сезги азоларининг ривожланиши

Куриш – Кўз ҳомилаликминг 3- ҳафтасида бош мия найчасининг охирги қисмидан кўз тур нардаси хужайраларини ажралиши билан пайдо бўлади. Янги тугилган чақалокларда кўз олмаси ва қўрув анализаторларини ривожланиши жуда ҳам паст даражада бўлади. Кўз олмаси чақалокларда ва 12 ёшгача бўлган болаларда каттапарга қараганда нисбатан катталиги билан фарқ қилади.

deti-glaza

Чақалокларда кўз олмаси оғирлиги 2.29 г. бўлиб, болани бутун ўсиш даврида уни огирлиги 2 маротаба ортади. Кўз олмасини ҳажми ва вазнини ортиши 3-5 ёш.гача жа.дал суратда кечиб, кейин секинлашади ва пубертант ёшига “келиб тўхтайди. Кўзнинг оқ пардаси бола туғилганда тиниқ бўлмай, хира бўлади, емадиган болаларда еса хаво рангда бўлади. Мугуз парда чақалокдарда анча қалин бўлиб, оқ пардадан яққол ажралиб бир оз олдинга чиқиб туради. Катга бўлган сари мугуз парда юпқалашади ва оқ парда билан чегараси йўксгаа бошлайди. Чақалокларнинг кўз гавхари думалоқ шаклда бўлиб, нисбатан катта, шунинг натижасида болалар кўзининг олдинги қисми бўшлиги жуда кичик бўлади.

Кўз гавхарининг вазни чақалокдарда 66 мг., бир ёшда 124 мг., катталарда 170 мг. бўлади. Болани ёши катталашган сари гавҳар узунига ўсиб, ясмикга ўхшаб қолади. Чақалокларнинг кўз қорачиги диаметри жуда кичик, бир ёшли болаларда 1.5 мм. дан ошмайди, бир ёшдан кейим 2.5 мм., 6-12 ёшда 3.2 мм. бўлади. Чақалокларда шишасимон модда тиниққа яқин, кўрув асаби ва тур парда яхши ривожланмаган бўлади. Кўриш асабининг айланаси – 0.8 мм., 20 ёшга борганда бу ўлчам 2 баробарга ортади. Кўриш асабининг толалари бола тугмлганда миелин билан яхши қопланмаган, миелин билан қопланиш жараёни 3-4 ойлик давригача давом етади. Чакалокларда кўз косаси нисбатан кенг, горизоитал ўлчами тик ўлчамидам кўп, кўриниши 3 қиррали пирамидага ўхшаш бўлади. Чакалокларда ва кўкрак ёшидаги болаларда кўз косасининг бундай тузилиши бош суягининг яхши ривожланмаганлиги ҳисобига бўлади.

Чақшюкларда кўз ёши капали нисбатан кенг ва калта, ташқи тешиги қовоқ бурчагида жойлашган бўлиб, коптокчалари яхши ривожланмаган бўлади. Бу холат микробларни, чангларни бурун каналлари орқали тез- тез қовоқ ораларпга ўтиб, уни яллигланишига, конюктивит хасталигига олиб келиши мумкип.

Чақалок, болаларда кўз ҳаракати такомиллашмаган, шунинг учун 6-10 хафта ичида фпзиологик гилайлик, ҳамда кўз олмасини қимирлаб туриши (нистагм) кузатил 11ши мумкин.

Яшм тугилган чақалокларда йп’и’а меёна фотофобия кузатилиб, кўзи деярлп доимо юмуқ бўлади, кўриш ўткирлиги 20/300 атрофида бўлади. 2 хафталпк данрида ранглик буюмга ўткнмчм, 3 ҳафтадан барқарор мигоҳ ташлай олади. 6 ойлмк даврда кўриш уткурлиги 20/200 атрофида бўлади. Ёруғ кизил ва сарик, рангдагм буюмларга тез нигоҳ ташлайди, кўз харакати мувофикдашган бўладп- Нола 1-2 ёшида кўриш ўткирлигп максимал даражага етади. Чақалок, болада кўриш кобилиятини кўзига ёруглик мамбаини яқиилаштириб текшириш мумкин. Бунда бола уйгоқ бўлса кўзими қисиб, юзини ёруглик томоша буришга ҳаракат қилади. Агар бола ухлаётган бўлса, кўз қовокларини

янада   кўпрок   қисиб  олади.   Кагга  ёшдаги   болалар   кўриш   қобнлияти   махсус таблисалар воситасида текширилади.

Ешитиш. Ешитиш органининг ривожланиши қомилаликнинг 4-ҳафтасида, миянинт орқа пуфакчаси соҳасида ички кулоқнинг пайдо бўлишидам бошланади. Чақалокларда қулок супраси катталарга. нисбатан кенг ва катта бўлади. Қулоқ супрасини тогайи юмшоқ, тери қавати нозик ва гопка бўлади. 3 ёшгача кулоқ супрасини енг тез ўсиши кузатилади ва умуман унинг ўсиши 15-20 ёшгача давом етади. Ташқи ешитиш йўли суя к қисми тараққий етмаганлиги сабабли чақалокларда асосан тоғайдан иборат, жуда қиска ва тор бўлади. Унм узунлиги ва шакли 10- 12 ёшларда катта кишиларникига ўхшатса бўлади. Бола тугилганда ешитиш йўли қуюқ ёғсимон модда билан тўла бўлади.

Чақалоқпарда ногора парда катта- кичиклиги катталарники билан баробар бўлади, аммо горизонтал текислмкда жойлашган бўлади. Ногора нарда бўшлиги ҳомилаликда хавосиз бўлиб, тугилгандан кейин биринчи иафас олиш ва ютиш ҳаракатн биланоқ ҳаво билан тўлади. Ўрта кулоқ бўшлигининг катта- кичиклиги ва ешитув суяклари катталарникига яқин бўлади. Бўшликни юқори қавати юпқа ва қўшувчи туқимадан ташкил топган бўлади. Евстахий найчаси нисбатан кенг ва қисқа бўлиб, горизонтал ҳолатда жойлашган бўлади. Чақалокларда уни узунлиги 19- 20 мм бўлади. Евстахий найчасининг бундай холати бурун ва ҳалкумдан микробларни ўрта кулоққа ўтишини осонлаштиради.

Чақалоқ бола ешита олади. Етарлик кучга ега бўлган товушни қатто ҳомилаликнинг оҳирги ойларида ҳомила қабул қила олиши ҳам исботланган. Чақалоқ бола товушга умумий ҳаракат белгилари йиглаш, юрак уриши, нафасни тезлашиши билан жавоб беради.

Чақалоқ бола 12 дб товушни фарклай олади. Кейинчалик товуш баландлигини фарқлаш такомиллашиб боради. Чақалок болами ешитпш қобилияти унинг баланд товушга, қарсакка, шиқилдок товушига булгап жавобига қараб текширилади. Бунда товушни ешитган бола кўзларини қисади, безовталанади, 7-8 ҳафталик бола бошини товуш келган томонга бура олади. Катта ёшдаги болаларни текширилганда уларнинг пичирлаш, баланд товуши, камертон товушипп ешита олиш қобилимтига қараб баҳоланади. Ҳид сезиш. Ҳид сезиш ресепторлари хужайралари бурун деворларп ва юқори бурун ковати -шиллмқ қаватларида жойлашган бўлади-. Тугилиш даврида ресеиторлар сезувчанлиги юкори даражада такомиллашган бўлади. Бола 2-4 ойлик даврида ёқимлп ва ёқимсиз ҳидларга фаркли, ўзгача реаксия бера олади. Мураккаб бўлгап ҳидларни ажрата билиш қобилияти кичик мактаб ёшида такомиллашади.

Ҳид сезиш қобилиятини текширишда чақалоқ бола бурнига ҳид берувчи, аммо шиллиқ қаватни қитикламайдиган нарса яқинлаштирилади. Бунда чакдлок, ҳид ёқмаганда миммкасини ўзгариши, қичкириш, акса уриш, базан уму.мий безовталик ҳаракаги билан жавоб беради. Катта ёшдаги болалари бир хил рангдаги қар хил қидга ега бўлган суюкдикларии бурнига яқинлаштиркб, хмдни сезувчанлигини сураш орқали текширилади.

Там ссзиш. Тамм сезиш илдизлари қомнлалаликппиг оҳирги оиларпда ташкил топади. Яиги тукилган чақшюуифда там сезиш ресепторлари каттшкфга нисбатан кун майдонни: бутун тил, лаб, қаттнқ танглай ва опгз шиллнқ қаватларипи егаллагап бўлади. Чала тукилгап бола на ҳатто қомила ҳам аччиқ, шўр, нордон нарсаларга салбий реаксия бера олади. Янги тутилган чакалокни гам сезнш қобилияти катта кмшиларга нпсбатан юқори бўлади. Ширииликка чақалок, емиш ҳаракати на тинчлаш-пи билан, бошқа хилдаги тами ёқмайдигап нарсаларга- салбий, умумпй безовталик, юзини буриштириш, базап қусиш билан жаврб беради.

Каттароқ ёшдаги болаларда там сезишни тилга ширин, аччиқ, нордом ва шўр суюкдикларни теккизиб кўриш оркали текширилади. Катта ёшдаги бола теккизилган суюклик тамини айтиши керак.

Тери сезгиси. Терининг тегизиш (тактил) сезувчанлиги жуда ерта ҳомилаликни 5-6 ҳафталаридан, олдинига огиз атрофларида пайдо бўлиб, кейинчалик бу (11-12 ҳафтадан) бутун тери юзасига тарқалган бўлади. Одатда тактил сезувчанлик терига пахтани бўлагини ёки чўткачани теккизиш орқали текширилади. Бунда тактил сезувчанлиги саклангаплиги чақалокларда ва емизиш ёшидаги болаларда шартсиз рефлексларни чақирилиши, улардаги турли хил реаксия (харакатланиш, йиғлаш, кулиш) билан аникланса, катта ёшдаги болалар кузи юмуқ ҳодда сезаётганлигини ўзи айтади.

Оғриқ сезгиси. Огриқни сезиш рефлекси ҳомиланинг 3 ойлигидан бошлаб бошланади. Чақалоқ болаларда оғрикни сезувчанлик мезони катталарга нисбатан ошик бўлади. Одатда. огриққа сезувчанлик игнани санчиб кўриш ёки ўткир ёки уни ўтмас томонини текказиб кўриш орқали текширилади. Бунда огрнк. сезгиси сак,пангап бўлса, кичик ёшдаги болаларда умумий безовчалик: йиглаш, қичқириш билан жавоб бериб, катта ёшдаги болалар еса кўзи юмуқ ҳолда «ўткир» ёки «ўтмас» деб жавоб беради.

Ҳароратни сезувчанлик. Янги тугилган чақалоқда ҳароратни сезиш ривожланган бўлади. Бунда -совуққа бўлган сезувчанлик иссиққа бўлган сузувчанликка нисбатан анча юқори бўлади. Одатда ҳарорат сезувчанлиги бола терисига иссиқ ёки совуқ пробиркани теккизиб текширилади. Бунда хароратни сезувчанлик сакланган бўлса, кичик ёшдаги болалар безовталик, йиклаш, қичқириш билан жавоб бериб, катта ёшдаги болалар иссиқ ва совук деб жавоб берадилар.

Яна маълумот

grudnoe-moloko-v-tchem-tsennost

Она кўкрагидан боқишда учрайдиган қийинчиликлар

Кўкракдан боқишда онада учрайдиган қийничиликлар: Сургичларнинг нотугри шаклланиши: улар кичкина, ясси, кукрак бези ичига тортилган …